Türkiye, son 25 yılda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde ticarette önemli bir dönüşüm gerçekleştirdi. Bu değişim, sadece rakamsal büyümeyi değil, aynı zamanda ticaretin yapısını, araçlarını, kapasitesini ve küresel rekabet gücünü de kapsadı.
Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre, 2001’de 31,3 milyar dolar olan mal ihracatı, 2025’te 273,3 milyar dolara ulaşarak yaklaşık 8,7 kat arttı. Aynı dönemde hizmet ihracatı ise 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara çıkarak 8 kat büyüdü. Türkiye’nin dünya hizmet ihracatından aldığı pay yüzde 0,89’dan yüzde 1,28’e yükseldi. Ülke, 63,5 milyar dolar hizmet ticareti fazlası vererek cari açığın finansmanına katkı sağladı. Mal ve hizmet ihracatının toplamında Türkiye, yaklaşık 400 milyar dolarlık bir ihracat kapasitesine ulaştı.
Bu dönüşümün temel araçlarından biri olan TURQUALITY Destek Programı, 2004’te dünyanın ilk ve tek devlet destekli markalaşma programı olarak hayata geçirildi. Program kapsamında bugün 411 firma ve 443 marka yer alıyor. Yaklaşık 19 bin KOBİ de UR-GE projelerinden faydalandı. MERSİS üzerinden 2,6 milyondan fazla şirkete dijital hizmet sunulurken, MERSİS’in aktif kullanıcı sayısı 3,6 milyonu aştı. Bu gelişmelerle Türkiye, KOBİ’leri ihracata kazandıran, gümrük işlemlerini dijitalleştiren ve ticarette yapay zeka uygulamalarını devreye alan güçlü bir ticaret ekosistemine kavuştu. Bu sürecin merkezinde ‘Türkiye Yüzyılı’ vizyonu yer alıyor.
İhracat finansmanı alanında Türk Eximbank’ın sermayesi 200 milyar liraya yükseltildi ve şube sayısı 2001’deki 2’den 25’e çıktı. Eximbank, 2026 sonuna kadar ihracata 59 milyar dolar reeskont kredisi sağlamayı hedefliyor. İhracatı Geliştirme AŞ (İGE) aracılığıyla 22 Haziran itibarıyla ihracatçıların 291,4 milyar liralık kredisine 255,1 milyar lira kefalet sağlandı. Yıl sonuna kadar ise Türk Eximbank, ihracatçılara 100 milyar lira reeskont kredisi verecek.
Kağıtsız Gümrük Projesi ve Tek Pencere Sistemi ile 26 kurumun 192 belgesi tek noktadan temin edilebilir hale geldi. Yapay zeka teknolojisi, bu dönüşümde kilit rol oynadı. E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP), e-ihracata yönelik yapay zeka destekli dijital danışmanlık sunuyor. Bu platform, hedef pazar seçiminden dijital pazarlamaya kadar firmalara rehberlik ediyor. Elektronik ticaretin hukuki altyapısı düzenlenerek Türk firmalarının dijital pazarlara erişimi kolaylaştırıldı.
Türkiye’nin dış ticaret kapasitesindeki büyümeye paralel olarak gümrük altyapısı da modernize edildi. 19 kara yolu gümrük kapısı yenilendi ve stratejik kapılar modern sistemlerle donatıldı. Gümrükte tasfiyelik hale gelen eşya ve araçların satışları, 1,4 milyon kullanıcıya açık elektronik ihale sistemi üzerinden yapılıyor. 2026 yılı itibarıyla 4 bin 562 farklı gümrük tarife istatistik pozisyonunda ilave gümrük vergisi uygulanıyor. Yılın ilk 5 ayında 280 ticaret politikası savunma önlemi bulunurken, önleme tabi ürünlerin ithalatı geçen yıla göre yüzde 2 geriledi. Bu dengeci politika, yerli üretimi korurken dış ticareti de sürdürülebilir kılıyor.
İkinci el otomotiv, taşınmaz ve kuyum ticaretinde yetki belgesi sistemiyle kayıtlı ve güvenilir bir ticaret yapısı hedefleniyor. Haziran itibarıyla bu alanlarda yetki belgesi alan işletme sayısı önemli ölçüde arttı. Tüketicinin korunması amacıyla yapılan denetimlerde, güvensiz ürünler ve fahiş fiyat artışlarına karşı idari para cezaları uygulandı. 266 lisanslı depo şirketi, 14,4 milyon ton depolama kapasitesiyle faaliyet gösteriyor. Türkiye Ürün İhtisas Borsası’nda elektronik ürün senedi işlem hacmi 425 milyar lirayı aştı.
Ticarette yeşil dönüşüm politikaları kapsamında, firmaların sürdürülebilirlik ve bilişim danışmanlığı giderleri destekleniyor. Bu destekle 166 firma faydalanıyor. Türkiye, bugünün ihracatını artırırken aynı zamanda geleceğin ticaret kurallarına uyum sağlayan bir üretim ve ihracat altyapısı inşa ediyor. Bakanlığın hedefleri arasında daha yüksek katma değer, güçlü Türk markaları, daha fazla küresel pazar, hızlı ve dijital ticaret, daha güçlü KOBİ’ler ve daha sürdürülebilir bir Türkiye bulunuyor.
