ABD’nin Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü’nde düzenlenen ‘Gunfighter Skies’ hava gösterisi sırasında, F/A-18 platformuna dayalı iki EA-18 Growler elektronik harp uçağı havada çarpıştı. Kazada dört mürettebat fırlatma koltuklarıyla kurtulurken, bir kişi hafif yaralandı.
Donanma yetkilileri, uçakların çarpışmasının ardından mürettebatın paraşütle kurtulduğunu belirtti. Hayati tehlikesi bulunmayan bir mürettebatın tedavi için hastaneye kaldırıldığı açıklandı. Kazada imha olan her iki EA-18 Growler uçağının yaklaşık 68 milyon dolar değerinde olduğu ifade edildi.
Üretimi artık yapılmayan bu uçakların gerçek ikame bedellerinin çok daha yüksek olacağı öngörülüyor. F/A-18 ailesi uçaklarının saatlik uçuş maliyetinin yaklaşık 20 bin dolar olduğu biliniyor. Bu durum, yaşanan kaybın finansal boyutunu daha da artırıyor.
Askeri gösteri uçuşlarının maliyetleri ve beraberindeki riskler, uzun süredir uzmanlar arasında tartışma konusu. 2012 tarihli bir maliyet-fayda analizine göre, ‘Blue Angels’ gösteri takımının yıllık bütçesi 98,6 milyon dolar civarındaydı. Ancak bu bütçeye karşılık orduya asker çekme (recruiting) faydasının 1 milyon doların altında kaldığı tespit edildi.
Analiz, askeri gösterilerin yatırım getirisi (ROI) açısından yüzde 99 negatif bir bilanço sunduğunu ve maliyetlerin faydadan çok daha fazla olduğunu ortaya koydu. Çevre illere sağlanan ekonomik katkı ve halkla ilişkiler değeri hesaba katıldığında bile yatırımın yüzde 41 negatif çıktığı hesaplandı. Kongre’nin 2024’te Pentagon’dan yeni bir maliyet-fayda çalışması talep etmesine rağmen, güncel rakamlar henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Hava gösterilerinde uçaklar, yüksek hızlarda ve birbirlerine yakın mesafelerde akrobasi hareketleri sergiliyor. Geçmişte yaşanan ‘Elmas Kazası’ (1982), B-52 bombardıman uçağı kazası (1994) ve 2016-2018 yıllarındaki ölümlü kazalar, bu operasyonların taşıdığı tehlikeleri gözler önüne seriyor.
Tüm bu risklere ve olumsuz mali raporlara rağmen askeri yetkililer gösterileri sürdürmekte kararlı. Havacılık uzmanı John Venable, bu tür gösterilerin ordu ile halk arasında bir ‘bağ dokusu’ oluşturduğunu savunuyor. Venable, ‘Bir askeri hava gösterisinin gerçek amacı, normal şartlarda bunu görme fırsatı bulamayacak insanlara ordunun hassasiyetini ve profesyonelliğini hissettirmek ve içlerinden bazılarına orduya hizmet etme arzusu aşılamaktır. Çoğu kişi halkla ilişkiler ve askere alım faydalarını tam olarak göremiyor ya da küçümsüyor ancak bu kazançlar oldukça büyüktür’ değerlendirmesinde bulundu.
