Nature Communications dergisinde yayımlanan küresel bir araştırma, 94 ülkeden toplanan 3 binden fazla toprak örneğini inceledi. Çalışma, yedi kıtadaki doğal tohum bankalarının insan kaynaklı tahribat nedeniyle tür çeşitliliğini hızla kaybettiğini ortaya koydu. Uzmanlar, bu durumun ekosistemlerin kendini iyileştirme potansiyelini ciddi biçimde sınırlayabileceği uyarısında bulundu.
Ayaklarımızın altında, toprakta ve dökülen yaprakların arasında biriken bu tohum rezervleri, gezegenin en büyük doğal tohum deposunu oluşturuyor. Norveç’teki Svalbard Küresel Tohum Deposu gelecekteki felaketlere karşı bir güvence olarak bilinse de, doğanın kendi tohum bankası çok daha geniş bir alanı kapsıyor.
Araştırma sonuçlarına göre, dünya genelinde toprak yüzeyinin her bir metrekaresinde ortalama 5 binden fazla tohum saklı bulunuyor. Rüzgar, taşkınlar ve doğal dökülmelerle toprağa karışan bu devasa rezerv, yangın veya aşırı hava olayları sonrasında bitki örtüsünün yeniden canlanmasını sağlıyor.
Araştırmacılar, küresel ölçekteki verileri değerlendirerek tohumların yoğunluğu ile tür çeşitliliği arasında belirgin bir tezat tespit etti. Çok sayıda farklı bitki türüne ait tohum barındıran toprakların toplam tohum sayısı bakımından zayıf kaldığı belirlendi. Tohum sayısının çok yüksek olduğu tarım arazileri gibi bölgelerde ise tür çeşitliliğinin son derece düşük olduğu gözlemlendi.
Örneğin, tür zenginliği yüksek olan tropikal ekosistemlerde tohum yoğunluğu düşük seviyelerde kaldı. Bu durum, yer altı tohum bankalarının karmaşık yapısını ve farklı ekosistemlerdeki dağılımını gösterdi.
Çalışmanın en endişe verici bulgusu, insan kaynaklı faaliyetlerin yer altındaki tohum çeşitliliği üzerindeki yıkıcı etkisi oldu. El değmemiş doğal alanlardaki tohum bankaları, tahrip edilmiş ve bozulmuş alanlara kıyasla çok daha zengin bir tür çeşitliliğine sahip olduğu saptandı. Yeryüzündeki bitki örtüsünde yaşanan biyoçeşitlilik kaybı, yer altına da birebir yansıdı.
Uzmanlar, tohum zenginliğinin azalması nedeniyle tahrip olan ekosistemlerin kendi kendine iyileşme ve yeniden canlanma potansiyelinin ciddi biçimde sınırlanabileceği konusunda uyarıyor. Bu bulgular, doğal tohum bankalarının korunmasının gezegenin ekolojik dengesi için hayati önem taşıdığını vurguladı.
