Almanya’nın doğusundaki Saksonya-Anhalt eyaletinde düzenlenen eyalet seçimlerinde aşırı sağcı Almanya için Alternatif Partisi (AfD), oyların yüzde 43,8’ini alarak tarihi bir başarıya imza attı. Parti, bu sonuçla eyaletin en büyük siyasi gücü haline geldi ancak tek başına hükümet kurma çoğunluğuna ulaşamadı.
AfD, 2021’de yüzde 20,8 olan oy oranını beş yılda iki kattan fazla artırdı. Bu durum, aşırı sağın yükselişini yeni bir aşamaya taşıdı. Eyaleti 2002’den beri yöneten Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) ise oyları yüzde 37,1’den yüzde 17,2’ye geriledi. CDU, seçim bölgelerindeki doğrudan milletvekilliklerinin tamamını AfD’ye kaptırdı.
Seçimleri açık ara önde tamamlamasına rağmen AfD, tek başına hükümet kurma çoğunluğuna erişemedi. Parti, 83 sandalyeli eyalet meclisinde 39 milletvekilliği kazanarak gerekli çoğunluğun üç sandalye gerisinde kaldı. Diğer partiler AfD ile koalisyona sıcak bakmadı. Bu durum, eyalette hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu gündeme getirdi.
AfD’nin başarısını dikkat çekici kılan bir diğer faktör, partinin toplumun geniş kesimlerinden destek almasıdır. Infratest dimap tarafından ARD adına yapılan sandık çıkış araştırması, AfD’nin 18-69 yaş arasındaki tüm seçmen gruplarında birinci sırada yer aldığını gösterdi. Parti, 35-44 yaş grubunda yüzde 53, 45-59 yaş grubunda ise yüzde 52 oy oranına ulaştı.
AfD’nin oy oranını beş yılda iki kattan fazla artırmasının arkasında birden fazla neden bulunmaktadır. Düzensiz göç, ekonomik durgunluk, artan enerji maliyetleri ve Berlin yönetimine duyulan güvensizlik, seçmenlerin tercihini belirleyen ana etkenler oldu. Ayrıca Doğu ve Batı Almanya arasındaki ekonomik ve sosyolojik farklılıkların devam etmesi, AfD’nin güç kazandığı zemini besledi.
Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Furkan Kaya, seçim sonucunu sadece AfD’nin başarısı olarak değerlendirmenin yetersiz olduğunu belirtti. Kaya, “AfD’nin başarısından önce Almanya’daki merkez siyasetin başarısızlığını konuşmamız gerekir. Seçmenin önemli bir bölümü artık mevcut siyasi düzene karşı mesaj veriyor.” ifadelerini kullandı. Bu tablo, merkez siyasetin güven kaybını da ortaya koydu.
Saksonya-Anhalt’taki genç nüfusun azalması, gelir farklılıkları ve geleceğe dair kaygılar, seçmenin geleneksel partilerden uzaklaşmasında etkili oldu. AfD’nin farklı yaş gruplarından yüksek oy alması, partinin yalnızca ekonomik sıkıntılara veya hükümete tepkinin adresi olmadığını gösterdi. Dr. Furkan Kaya, “AfD sadece protesto ve tepki partisi olmaktan çıkıyor. Kendi tabanını oluşturmaya başladığını görmek lazım.” değerlendirmesinde bulundu.
AfD’nin Saksonya-Anhalt teşkilatı, eyaletin iç istihbarat birimi tarafından 2023’ten beri “kesin olarak aşırı sağcı” olarak sınıflandırılmaktadır. Parti, bu sınıflandırmaya karşı hukuki mücadelesini sürdürüyor. Seçimlerin ardından AfD’nin eyalet başbakanı adayı Ulrich Siegmund, “Hedeflediğimiz şeyi başardık. Bu eyalette tarih yazdık.” açıklamasını yaptı. AfD Eş Genel Başkanı Alice Weidel ise sonucu partisi için “çok açık bir hükümet kurma görevi” olarak değerlendirdi.
AfD’nin eyalet yönetimini devralması, seçim zaferine rağmen kolay görünmemektedir. Parti, 83 sandalyeli eyalet meclisinde 39 milletvekilliği kazandı; bu, tek başına hükümet kurmak için gereken 42 sandalyeden üç eksiktir. Hristiyan Demokrat Birlik 15, Sosyal Demokrat Parti, Yeşiller ve Sol Parti sekizer, Sahra Wagenknecht İttifakı ise 5 sandalye elde etti. Almanya’daki geleneksel partiler, aşırı sağın iktidara gelmesini engellemeyi hedefleyen “Brandmauer” (güvenlik duvarı) politikasını sürdürüyor. Saksonya-Anhalt Eyalet Başbakanı Sven Schulze, AfD ile iş birliği yapmayacağını belirtti.
Mevcut meclis aritmetiği, AfD’yi dışarıda bırakarak bir hükümet kurulmasını oldukça zorlaştırmaktadır. Hristiyan Demokrat Birlik’in hükümet kurabilmesi için farklı siyasi görüşlere sahip partileri bir araya getirmesi veya azınlık hükümeti kurması gerekmektedir. AfD ile Sahra Wagenknecht İttifakı’nın toplam sandalye sayısı çoğunluğu sağlamaya yeterlidir. Ancak İttifak, belirli konularda iş birliğine açık olsa da iki parti arasında henüz bir koalisyon zemini oluşmamıştır.
Dr. Furkan Kaya, AfD’nin oy oranı arttıkça partiyi siyasi sistemin dışında tutmanın güçleştiğini belirtti. Kaya, “AfD yüzde 10’lardayken bu tecrit politikası uygulanabiliyordu. Ancak yüzde 40’ları aşan bir partiye ‘Sen sistem dışısın’ demek kolay değil. AfD’yi sistem dışına atmaya çalışmak, partiyi zayıflatmaktan ziyade daha da güçlendiriyor.” yorumunu yaptı. AfD’nin birinci olmasına rağmen hükümet dışında kalması, seçmenlerinde çifte standart algısını güçlendirebilir ve partinin sistem karşıtı söylemine yeni bir zemin sağlayabilir.
Seçim sonuçları, Almanya dışında da geniş yankı uyandırdı. Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure sonucu “çok endişe verici bir işaret” olarak değerlendirdi. Fransa Avrupa İşleri Bakanı Benjamin Haddad ise aşırı sağın bir Alman eyaletinde seçim kazanmasını “Avrupa için çok ciddi bir an” sözleriyle yorumladı. Polonya Başbakanı Donald Tusk, “Polonya’da sadece aptallar ya da hainler Almanya’daki AfD zaferinden sevinebilir.” diyerek tepki gösterdi. ABD Başkanı Donald Trump ve iş insanı Elon Musk, AfD’yi tebrik etti. Rusya Devlet Başkanlığı temsilcisi Kirill Dmitriev ise sonucu “tarihi zafer” olarak nitelendirdi.
Seçim sonuçlarının ilk etkisi Almanya’nın göç politikasında hissedilebilir. AfD’nin yükselişi, Friedrich Merz hükümeti üzerindeki sınır güvenliğini artırma, düzensiz göçü azaltma ve sınır dışı uygulamalarını hızlandırma baskısını artırabilir. Partinin Avrupa Birliği’nin yetkilerine yönelik eleştirel duruşu, merkez partileri ulusal çıkarları daha fazla vurgulayan bir politika izlemeye itebilir. AfD’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlara ve Ukrayna’ya verilen desteğe karşı çıkması, Berlin’in dış politikasındaki tartışmaları derinleştirme potansiyeli taşımaktadır.
Dr. Furkan Kaya, Saksonya-Anhalt seçimlerinin sadece eyalet yönetimini değil, İkinci Dünya Savaşı sonrası Almanya’da kurulan merkez siyaset dengesini de etkilediğini belirtti. Kaya, “Bundan sonra asıl mesele AfD’nin yükselip yükselmeyeceği değil, Alman siyasal sisteminin bu yükselişe nasıl karşılık vereceğidir.” ifadesini kullandı. Saksonya-Anhalt’tan çıkan sonuç, tüm Almanya’nın siyasi tercihini yansıtmamakla birlikte, aşırı sağın geniş seçmen kitlesinden aldığı destek, bu siyasi dalganın ülkenin batısına yayılıp yayılmayacağı sorusunu gündeme getirdi.
